Geweld en tegengeweld. Radio, televisie, kranten en internet overstelpen ons met berichten, beelden, meningen, waarheden en wanen. In deze verwarring is het ongelooflijk moeilijk om de balans op te maken, als mens, als gelovige en zeker als geloofsgemeenschap. Joris Vercammen – oud-katholiek aartsbisschop van Utrecht (2000 – 2020) en lid van het Centraal Comité van de Wereldraad van Kerken (2006-2022) – reikt in zijn boek Geloof in Vrede enkele waardevolle gedachten aan. De eerste reactie op al die berichten over geweld is om weg te kijken, dus het nieuws – al dan niet tijdelijk – te mijden. De tweede reactie is het snelle oordeel, dus een keuze voor een van de strijdende partijen op basis van een gedeelde traditie, emoties of eeuwenlange verbondenheid. De derde reactie is het onder ogen willen zien van de situatie, dus de feiten, de verbanden, de belangen en de waarden. Maar dat kan niet zonder betrouwbare bronnen.
Joris Vercammen wil het monster van het geweld in de ogen kijken. Maar dat doet hij vanuit de fundamentele afwijzing van het vertrouwen op geweld als oplossing van problemen en conflicten. Misschien is zijn grootste zorg wel dat christenen (en andere gelovigen) bezwijken voor het alomvattende vertrouwen in geweld. Dat laatste zien we ook volop gebeuren als christelijk geloof een huwelijk aangaat met nationalisme, etnocentrisme of de ideologie van ‘het recht van de sterkste’. Maar ik ervaar de verleiding ook zelf in de gesprekken over verdedigend geweld (Oekraïne) en bevrijdend geweld (Gaza). Waar gaat de pijnlijke aanvaarding van de onvermijdelijkheid van geweld in specifieke situaties over in een vertrouwen in geweld?
Joris Vercammen pleit niet voor absolute geweldloosheid in alle omstandigheden. Hij onderkent het ongemak in deze onvolmaakte wereld ten volle. Hij pleit wel voor een fundamentele reflectie op het gebruik van geweld en het voeren van oorlogen onder christenen. Die reflectie begint niet met grote woorden vanuit een bijna heilige Moraal, maar met stil worden en een open en lerende houding. De democratie heeft, zo stelt Vercammen in navolging van bisschop Mariann Budde drie fundamenten: de waardigheid van ieder mens, het zoeken naar waarheid en een houding van nederigheid. Deze fundamenten zijn primair de basis voor zelfreflectie en niet zozeer een stok om anderen mee te slaan. Deel van die zelfreflectie heeft betrekking op de ambivalente verhouding tussen geloof en geweld.
Politiek en beleid bewegen zich vooral in de sferen van macht en maakbaarheid. Die lijken haaks te staan op geloven in en hopen op vrede. Die kloof is niet zo makkelijk te overbruggen. Maar – als ik Vercammen goed begrijp – dienen we dit geloof desondanks niet op te geven. Het komt dan aan op volharding, het delen van Bijbelse en andere verhalen over verzoening, gerechtigheid en vrede en het praktiseren van het visioen van vrede en verzoening. Die hoopvolle verhalen zijn te lezen in dit inspirerende boek.
- Wat: Zomerontmoeting Haagse Gemeenschap Kerken: Joris Vercammen: Gedachten over geloof, geweld en vrede
- Tijd: Donderdag 18 juni 2026 16.00 – 18.00 uur
- Plaats: Duitse Kerk (tuin), Bleijenburg 3 Den Haag
- Opgave: voorzitter@oecumenedenhaag.nl
Recente reacties